Doanh nghiệp Việt 'từ gia công sang đồng sáng tạo' với Nhật Bản

Các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang chuyển từ làm thuê sang cùng làm, từ gia công sang đồng sáng tạo với doanh nghiệp Nhật Bản, theo Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam Vinasa.

Ông Lê Quang Lương phát biểu tại sự kiện ngày 4/2. Ảnh: Vinasa

"Chúng tôi không muốn chỉ là đối tác gia công. Chúng tôi muốn là người đồng sáng tạo để cùng Nhật Bản giải quyết các thách thức của tương lai", ông Lê Quang Lương, Chủ tịch Ủy ban hợp tác công nghệ thông tin Việt Nam - Nhật Bản của Vinasa, nói tại sự kiện Japan ICT Day 2026 ngày 4/2 ở Hà Nội.

Là đại diện cho các doanh nghiệp công nghệ số tại hiệp hội, theo ông Lương, hợp tác CNTT Việt - Nhật đang bước vào "bước ngoặt quan trọng", trong bối cảnh Nhật Bản đối mặt với thách thức về năng lực cạnh tranh kỹ thuật số và thiếu hụt khoảng 800.000 kỹ sư vào năm 2030. Trong khi đó, Việt Nam cũng có những mục tiêu lớn về duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và liên tục. Ngoài ra, sự bùng nổ của công nghệ AI đang tạo ra những thay đổi toàn diện trong các mô hình hợp tác kinh doanh giữa doanh nghiệp công nghệ hai nước.

Niềm tin của doanh nghiệp Nhật vào thị trường Việt được đánh giá là vẫn vững chắc. Theo khảo sát năm 2024 của Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản JETRO, 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới, là tỷ lệ cao nhất trong khối ASEAN.

Đồng quan điểm, ông Trần Anh Tú, Phó cục trưởng Công nghiệp Công nghệ thông tin - Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá Nhật Bản là đối tác đặc biệt quan trọng của Việt Nam, không chỉ bởi quy mô đầu tư hay trình độ công nghệ, mà bởi họ có cùng triết lý phát triển dài hạn, coi trọng chất lượng, kỷ luật, quản trị và phát triển bền vững.

"Việt Nam mong muốn hợp tác với Nhật Bản không chỉ để làm nhanh hơn hay rẻ hơn, mà là làm tốt hơn, sâu hơn và lâu dài hơn", ông Tú nói.

Tổng kết quá trình hợp tác giữa hai bên, đại diện Cục đánh giá từ những mô hình hợp tác gia công ban đầu, hai bên từng bước mở rộng sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn, như cùng nâng chuẩn chất lượng, hoàn thiện quy trình, tham gia thiết kế giải pháp và đồng phát triển sản phẩm trong các dự án chuyển đổi số thực tiễn. Việc này cũng giúp doanh nghiệp công nghệ Việt từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Nhật Bản và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Theo Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, hợp tác công nghệ Việt Nam - Nhật Bản được cho là đang và sẽ chuyển dịch từ mô hình "thuê làm" sang "cùng làm" và từ "nhận chuyển giao" sang cùng tham gia làm chủ công nghệ, nhất là trong lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, dữ liệu lớn, nền tảng số, sản xuất thông minh và sản xuất xanh.

"Việt Nam hôm nay không còn chỉ là một điểm đến gia công chi phí thấp. Chúng tôi đang từng bước chuyển sang vai trò đối tác đồng sáng tạo trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu", ông Trần Anh Tú nói, nhấn mạnh việc Việt Nam có nguồn nhân lực công nghệ trẻ, học nhanh, thích ứng nhanh, cộng đồng doanh nghiệp ngày càng làm chủ thiết kế giải pháp, phát triển sản phẩm và triển khai các hệ thống công nghệ phức tạp, đồng thời là một thị trường đủ lớn để thử nghiệm, hoàn thiện và mở rộng các mô hình công nghệ mới.

Đại diện JETRO Haruhiko Ozasa. Ảnh: Vinasa

Tại sự kiện, đại diện Vinasa đề xuất ba chiến lược hành động cho cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam - Nhật Bản. Thứ nhất, chuyển từ mô hình gia công nhân sự sang đối tác năng suất dựa trên GenAI, cung cấp giải pháp hiện đại hóa hệ thống và bán kết quả thay vì giờ công. Thứ hai, khai thác thị trường chuyển đổi số ngay tại Việt Nam. Thứ ba, thúc đẩy trao đổi nhân lực hai chiều, biến Việt Nam thành trung tâm đào tạo và trải nghiệm công nghệ cho kỹ sư hai nước.

Ngoài ra, một sáng kiến trong năm 2026 là hình thành các liên danh thầu giữa doanh nghiệp Nhật - sở hữu thương hiệu và công nghệ nguồn, với doanh nghiệp Việt - sở hữu năng lực triển khai và tốc độ. Liên minh này hướng tới việc cùng nhau chinh phục các dự án quy mô lớn tại thị trường thứ ba như ASEAN, Mỹ, châu Âu.

Theo ông Haruhiko Ozasa, trưởng đại diện JETRO Hà Nội, để thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở quốc tế giữa các công ty Nhật Bản và các công ty khởi nghiệp nước ngoài, đơn vị này đã ra mắt nền tảng kinh doanh J-Bridge, thúc đẩy việc thiết lập các quan hệ đối tác, bao gồm cả liên minh kinh doanh và công nghệ. Họ cũng cập nhật thông tin hàng ngày về các công ty khởi nghiệp Việt Nam quan tâm hợp tác với các công ty Nhật Bản.

"Khi các công ty Việt Nam tiên tiến về công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển trong tương lai, các công ty Nhật Bản sẽ có thêm nhiều đối tác đáng tin cậy để hợp tác", ông Haruhiko nói.

Japan ICT Day là sự kiện thường niên được tổ chức từ năm 2007, trở thành nền tảng xúc tiến công nghệ hiệu quả giữa hai nước. Sự kiện năm nay có sự tham gia của nhiều lãnh đạo Bộ, ngành, đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, các hiệp hội, cùng các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp sản xuất lớn của Việt Nam và Nhật Bản.